Sürtünme Kuvveti Konu Anlatımı

Sürtünme Kuvveti

Cismin yüzeyi ile bulunduğu ortam arasındaki etkiye sürtünme kuvveti denir.
Sürtünme kuvveti cismin hareket yönüne zıt etki etmektedir.

Yukarıda verilen farklı yönlerdeki cisimlere uygulanan sürtünme kuvvetinin hareket yönüne zıt olduğunu görülmektedir.

Sürtünme kuvveti pürüzlülükle ters orantılıdır. Bir cismin yüzeyinin pürüzlülüğü artarsa sürtünme kuvveti de artar, pürüzlülük azalırsa sürtünme kuvveti de azalır.

Sürtünme Kuvvetini Artırmak İçin Yapılanlar

Bazı durumlarda sürtünme kuvvetinin fazla bazı durumlarda az olmasını isteriz. Şimdi sürtünme kuvvetinin artmasının olumlu olduğu durumları görelim.

Örnek 1

Araç lastiklerine zincir takmanın amacı sürtünmeyi artırmaktır.
Yüzey ile sürtünme artarsa araç kaymayacak ve kazalar engellenecektir.

Örnek 2

Bir halterci halter kaldırmadan önce ellerini pudralar.
Ellerini pudralayan haltercinin eli ile halter arasındaki sürtünme kuvveti artarak halterin elinden kayması önlenir.

Örnek 3

Futbolcuların ayakkabılarının altında sivri çivilerin olması sürtünmeyi artırır.
Sürtünmenin artması ile futbolcu zeminde daha iyi tutunabilmektedir.

Örnek 4

Kalem ucunu kağıda sürterek yazı yazmamız olumlu bir durumdur.

Diğer Sürtünmeyi Artıran Olumlu Durumlar Şunlardır;
Merdivenlerde kullanılan kaymaz bantlar düşmemizi önler.
Bisiklet ve araçların frenlerinde kullanılarak durmalarını sağlar.

Sürtünme Kuvvetini Azaltmak İçin Yapılanlar

Günlük hayatta sürtünmeyi azalttığımız zaman olumlu olan örnekleri inceleyelim.

Örnek 1

Valizlere tekerlek takmak yüzeyle valiz arasındaki sürtünmeyi azaltır.
Sürtünme kuvveti azalan valiz tekerler sayesinde daha kolay ve süratli hareket eder.

Örnek 2

Araç motorlarına yağ eklemek içindeki parçaların sürtünmesini azaltır.
Motor parçalarının sürtünmesinin az olması aşınmasını engeller.

Örnek 3

Kayak takımı ya da buz patenlerinin altında sürtünme kuvveti az olmalıdır.
Sürtünme kuvveti az olunca sporcular daha hızlı hareket edebilmektedir.

Yüzeylerin Sürtünme Kuvveti Yönünden Karşılaştırılması

Bir yüzeyde pürüzlülük fazla ise sürtünme fazladır ve bu yüzeylerde hareket etmek için daha fazla kuvvet uygulanması gerekmektedir.

Arabaları eşit yükseklikten bırakılınca en uzak sürtünmesi az cam yüzeyde ilerler.
Sürtünmesi en fazla olan taşlı yüzeyde araba en az ilerleyecektir.

Sürtünme kuvveti azaltma ve artırma ile olumlu ve olumsuz durumlar

Hava Direnci

Cisim ile hava arasında oluşan sürtünme kuvvetine hava direnci denir.

Hava direncinin fazla olması ya da az olmasını istemek duruma göre değişir.

Hava direncinin fazla olmasını istediğimiz durumlar

Paraşütün geniş yüzeyi hava direncini artırarak paraşütçünün yere yavaşça ve güvenli bir şekilde inmesini sağlar.

Jet uçakları inişleri sırasında yavaşlamaya yardımcı olmak amacı ile paraşüt açılarak hava direncinin artması sonucu yavaşlar.

Hava direncinin az olmasını istediğimiz durumlar

Göçmen kuşlar V şeklinde uçarak hava direncini azaltmaktadır. Bu sayede daha az enerji harcayarak uzun mesafeler uçabilmektedir.

Uçaklar hızlı gitmek için ön kısımları hava direncini azaltacak şekilde tasarlanmıştır. Bu sayede gidecekleri yere hızlıca gidebilmektedir.

Su Direnci

Cisim ile su arasında oluşan sürtünme kuvvetine su direnci denir.
Su direncinin genelde az olmasını isteyen durumlar gözleriz.

Su direncinin az olmasını istediğimiz durumlar

Balıklar su direncini azaltacak yüzey yapısına sahiptir. Bu sayede hızlıdır.

Gemilerin uç ve alt kısmı su direncini azaltarak hızlı gitmektedir.

Dalgıç kıyafetleri su direncini azaltacak şekilde tasarlanmıştır.

Bir cisme birden fazla direnç etki edebilir. Bir cisme katı ve su yüzeyi, su ve hava yüzeyi gibi birden fazla ortam direnç uygulayabilir.

Spor arabalara yoldan sürtünme kuvveti ve atmosferden hava direnci etki etmektedir. Sürat teknesi, gemi gibi suda hareket eden araçlara su direnci ve hava direnci etki etmektedir.

Denizaltlarına su altında gittiği için sadece su direnci etki etmektedir.