Bitki ve Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme Konu Anlatımı

Bitki ve Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme Konu Anlatımı

• Canlıların nesillerini devam etmesi amacı ile yeni canlılar oluşturmasına üreme denir.
• Üreme eşeyli ve eşeysiz olmak üzere iki kısma ayrılır.

A. Eşeysiz üreme

• Tek ata canlıdan yeni bireyler oluşması ise eşeysiz üreme olarak adlandırılır.
• Eşeysiz üremede çeşitlilik azdır yani yeni oluşan canlılar ata canlıya çok benzer.
• Eşeysiz üreme, canlı türüne ve yapısına göre farklı şekillerde gerçekleşir.
• Eşeyli üreme çeşitleri şunlardır;
  • Bölünme (Bölünerek Çoğalma)
  • Tomurcuklanma
  • Vejetatif Üreme
  • Rejenerasyon

1. Bölünme (bölünerek çoğalma)

• Tek hücreli bir canlı bölünerek iki yeni canlı oluşturur.
• Tek hücreli canlıların bölünmesi çok hızlı gerçekleşir.
• Yeni oluşan canlı ana canlıya birebir benzemektedir.

• Örnek: amip, öğlena, bakteri, paramesyum

2. Tomurcuklanma

• Canlının vücudunda oluşan çıkıntıdan yeni bir canlı oluşmasıdır.

• Örnek: hidra, maya mantarı

3. Vejetatif üreme

• Vejetatif üreme bitkilerde görülmektedir.
• Bitkinin kök, gövde ve yaprağından alınan parçanın yeni bitki oluşturmasıdır.

• Örnek: Çilek, patates, kavak, gül, menekşe

4. Rejenerasyon ile Üreme

• Canlıdan belirli büyüklükte kopanp parçalarından yeni canlı oluşmasıdır.
• Örnek: yassı solucan(planarya), deniz yıldızı
• Önemli Not (Karıştırma!): Kertenkelenin kopan kuyruğunu yenilemesi bir üreme değil, sadece organ yenilenmesidir. Çünkü kopan kuyruktan yeni bir kertenkele oluşmaz.

B. Eşeyli üreme

• Eşeyli üreme için dişi ve erkek üreme hücreleri gerekmektedir.
• Eşeyli üreme sonrası yeni canlının kalıtsal yapısı ana canlıdan farklıdır.
• Erkek ve dişi üreme hücresi birleşerek zigot adı verilen ilk yeni canlı hücresini oluşturur.

Bitkilerde Üreme, Büyüme ve Gelişme

Bitkiler çiçeksiz ve çiçekli bitkiler olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır.

1. Çiçeksiz Bitkiler

• Tohum ve çiçek üretmeyen, genellikle daha nemli ortamlarda yaşayan bitkilerdir.
• Çiçeksiz bitkiler çiçekli bitkilere göre daha az gelişmiştir.

Örnek: Eğreli otu, at kuyruğu, kara yosunu, kibrit otu

2. Çiçekli Bitkiler

• Üreme organı çiçek olan bitkilerdir.
• Çiçekli bitkilerin belirgin kök, gövde, yaprak ve çiçek kısımları vardır.

Örnek: Menekşe, gül, erik, portakal, elma, armut, kaktüs, kiraz, lale, lavanta

Çiçeğin Kısımları

• Çiçek bitkinin üreme organıdır ve yapısında dişi ve erkek organ bulunmaktadır.

Çanak yaprak: Bitkiyi dik ve sabit tutan yeşil yapraklara benzeyen yapıdır.
Taç yaprak: Çiçeğin renkli kısmıdır. Diğer canlıları cezbederek tozlaşmada görevlidir.
Erkek üreme organı: Başçık kısmında erkek üreme organı polenler oluşmaktadır.
Dişi üreme organı: Polenler dişicik tepesine yapıştıktan sonra dişicik borusundan ilerler ve yumurtalıkta bulunan yumurtaya ulaşır.

Tozlaşma ve Döllenme

• Bitkinin çiçeğinin erkek organında üretilen polenlerin çiçeğin dişiçik tepesine taşınmasına tozlaşma denir.

1. Tozlaşmada polenler su, rüzgar, böcekler ve insanlar aracılığı ile taşınmaktadır.
2. Dişicik tepesi yapışkanlı yapısı sayesinde polenleri yakalamaktadır.
3. Polenler dişicik borusundan yumurtaya ulaşarak burada döllenme gerçekleşir.
4. Yumurta döllenince oluşan bu yapıya tohum adı verilir.

Bitkilerde Büyüme ve Gelişme

• Döllenme sonrası oluşan tohum toprağa düşmektedir.
• Toprağa düşen tohum çimlenme için uygun şartları bekler.
• Çimlenme için su, uygun sıcaklık ve oksijene ihtiyacı vardır.

NOT: Çimlenme için ışığa ve karbondioksite ihtiyaç yoktur.
Tohum çimlendikten sonra su, ışık, uygun sıcaklık, karbondioksit ve oksijene ihtiyacı vardır.

Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme

Eşeyli üreyen canlılarda yumurta ve doğurarak çoğalma görülür.

1. Yumurta ile çoğalma

• Yumurta ile çoğalan canlılarda dişi ve erkek bireye ihtiyaç vardır.
• Döllenen yumurta içerisindeki yavru gelişerek bir süre sonra yumurtadan çıkar.
• Yumurta bu süre içinde anne canlı tarafından sıcak tutulur yani kuluçkaya yatar.
• Balık, kurbağa, yılan gibi canlılar yumurtlasa da kuluçkaya yatmaz.

1. Balıklar

Balıklar yumurta ile çoğalmaktadır.
Balıklarda yavru bakımı görülmez.

2. Kurbağalar

Kurbağalar yumurta ile çoğalmaktadır.
Kurbağalarda yavru bakımı görülmez.
Kurbağalar iki yaşamlı yani başkalaşım geçiren canlılardır.

3. Sürüngenler

Sürüngenler yumurta ile çoğalmaktadır.
Sürüngenlerde yavru bakımı görülmez.
Yılan, kaplumbağa, timsah, kertenkele sürüngenlere örnek verilir.

4. Kuşlar

Kuşlar yumurta ile çoğalmaktadır.
Kuşlarda yavru bakımı görülmektedir.
Kuşların vücutları tüylerle kaplıdır.
Güvercin, leylek, şahin, kartal, serçe kuşlara örnektir.

5. Memeliler

Doğurarak çoğalmaktadır.
Yavru bakımı vardır ve yavrularını sütle beslerler.
Yarasa uçtuğu halde memelidir, yavrularını doğurur ve bakar.
Balina, yunus gibi canlılar suda olduğu halde yavrularını doğurur, sütle besler.

Kurbağanın Yaşam Döngüsü

• Kurbağaların yaşam döngüsü yumurtalarını suya bırakmayla başlar.
• Sudaki döllenmiş yumurtalar larvaya dönüşür ve bu larvalar balığa benzer.
• Larvaların biraz büyümüş hali iribaştır ve bundan sonra başkalaşım başlar.
• İribaş gelişerek dört bacaklı ergin kurbağa haline gelir.
• Ergin kurbağanın kuyruğu kaybolarak yetişkin kurbağa haline gelir.

Kelebeğin Yaşam Döngüsü

• Kelebekler başkalaşım geçiren canlılardır.
• Kelebeğin yaşam döngüsü yumurta → tırtıl → pupa → kelebek şeklindedir.
• Kelebekler başlangıçta yumurtaları yaprakların üzerine çok sayıda bırakmaktadır.

İnsan Üreme Sistemi

İnsanlarda üreme için dişi ve erkek üreme hücreleri gereklidir.

• Dişi üreme hücresi yumurta, erkek üreme hücresi sperm’dir.
• Sperme ve yumurta hücrelerinin birleşmesine döllenme adı verilir.

Erkek Üreme Yapı ve Organları

• Sperm kanalı: Sperm hücrelerini penise doğru iletir.
• Salgı bezleri: Sperm hücrelerinin hareketini kolaylaştıran bir salgı salgılar.
• Penis: Sperm hücrelerinin ve idrarın vücut dışına atılmasını sağlar.
• Testis: Sperm hücreleri burada üretilir. Erkek bireyde iki tane testis bulunur.

Dişi Üreme Yapı ve Organları

• Yumurtalık: Yumurta hücrelerinin üretildiği yerdir. İki tane yumurtalık bulunur.
• Yumurta kanalı: Yumurtanın döl yatağına ulaşmasını sağlar. Döllenme olayı burada gerçekleşir.
• Döl yatağı: Bebeğin doğumdan önce büyüyüp geliştiği yerdir.
• Vajina: Döl yatağı ile dış ortam arasındaki bağlantıyı sağlar.

İnsanda Yaşam Döngüsü

• Yumurta kanalında sperm ve yumurta hücrelerinin çekirdeklerinin birleşmesiyle döllenme olayı gerçekleşir.
• Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir.
• Zigot büyüyüp gelişerek embriyoya dönüşür.
• Embriyo da büyüyüp gelişerek fetüse dönüşür.
• Doğum olayı ile birlikte bebeklik evresine geçilir.