6. Sınıf – 1. Ünite – Güneş ve Ay Tutulmaları Konu Anlatımı

Güneş ve Ay Tutulması Nedir?

Dünya, Ay ve Güneş, uzayda belirli yörüngelerde hareket eden gök cisimleridir. Tutulma dediğimiz olay, bu üç cismin aynı hizaya gelmesiyle oluşur. Tutulma, bir gök cisminin diğer bir gök cisminin ışığını engellemesi ya da onun gölgesine girmesi durumudur.

Güneş Tutulması

• Ay’ın Güneş ve Dünya arasına girmesi ile Güneş ışığının Dünya’ya düşmesini engellemesi sonucu oluşur.

• Güneş tutulmasında gök cisimlerinin sıralaması Güneş – Ay – Dünya şeklindedir.
• Ay, Dünya’dan çok daha küçüktür ama bize çok yakın olduğu için Güneş’i tamamen kapatacak kadar büyük görünür.
• Güneş tutulması olduğunda Ay, yeniay evresindedir.
• Güneş tutulması 3 – 5 dakika arasında kısa bir süre gözlemlenmektedir.
• Ay, Güneş’in ışığını engellediğinde, Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer.
• Güneş tutulması gündüz vakti gerçekleşmektedir.
• Bu gölgenin düştüğü yerlerde Güneş’in ışığı bir süreliğine kaybolur ve hava kararmaya başlar.
• Güneş tutulması, her yerde aynı anda görülemez.
• Güneş’in yaydığı güçlü ışınlar gözlerine zarar verebilir. Bu nedenle tutulmayı izlemek için özel tutulma gözlükleri kullanmak gerekir.

Ay Tutulması

Ay tutulması, Ay’ın Dünya’nın gölgesine girmesiyle oluşur. Bu sefer Ay, Güneş’ten gelen ışığı alamadığı için kararır.

• Ay tutulmasında gök cisimlerinin sıralaması Güneş – Dünya – Ay şeklindedir.
• Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer ve Ay, Güneş’ten aldığı ışığı yansıtamaz.
• Ay bu yüzden normalde bembeyaz parlayan halinden uzaklaşır, kırmızımsı veya turuncu bir renge bürünebilir. Bu duruma “Kanlı Ay” da denir.
• Ay tutulması, Güneş tutulmasının aksine çok daha geniş bir alandan izlenebilir ve çıplak gözle izlemesi güvenlidir.
• Ay tutulması Dünya’nın gece yaşanan yerlerinde gözlemlenebilir.
• Ay tutulması sırasında Ay dolunay evresindedir.
• Ay tutulması 1 saat ya da daha kısa süre gözlemlenebilir.

Güneş ve Ay Tutulmasının Ortak Yönleri

• Her iki tutulma olayında da Güneş, Dünya ve Ay rol oynar. Bu üç gök cisminin uzaydaki yörünge hareketleri sırasında aynı hizaya gelmesiyle tutulmalar gerçekleşir.
• Tutulmalar, Dünya’nın ve Ay’ın hızlı hareketleri nedeniyle genellikle kısa sürer.
• Her iki tutulma da gölge ile ilgilidir. Güneş tutulmasında Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşerken, Ay tutulmasında Ay, Dünya’nın gölgesine girer. Yani her iki olayda da bir gök cisminin gölgesi diğer bir cismin ışığını engeller.
• Tutulmalar, tüm Dünya’dan aynı anda izlenemez. Güneş tutulması Ay’ın gölgesinin düştüğü dar bir alandan, Ay tutulması ise Dünya’nın gölgesinin düştüğü geniş bir alandan izlenebilir. Ancak her iki olayda da tutulmayı izlemek için belirli bir coğrafi konumda olmak gerekir.